DEZE WEBSITE IS EEN PUBLICATIE VAN STICHTING DE TRADITIE

NLUK

Stichting De Traditie  -

 Cultureel Erfgoed



Disclaimer & Copyright notice     Home    Bestuur Doelstellingen       Collectie       MUSEUM-EXPO      SDT Publicaties     Woordenlijst     Funding  









Utrecht - Wetenschap

Elektrofysiologie - Expertise op de Werkvloer








naar Chronologisch Overzicht  > > > > VOOR EN TIJDENS DE TWEEDE WERELDOORLOG



De aanstelling van Dijkgraaf als hoogleraar Vergelijkende Fysiologie in 1948 betekende een trendbreuk in het onderzoek. Hield zijn voorganger Jordan zich voornamelijk bezig met onderzoek van spier-zenuwfysiologie van de slakkenvoet, Dijkgraaf had zintuig-en-gedrag van waterdieren als focus. Snaargalvanometer, inductorium en kymografion met roettrommel moesten het veld ruimen voor elektronica. Toch duurde de omschakeling naar elektronica verrassend lang, onder andere door de beperkte aanpassing van handelsapparatuur aan de fysiologische eisen, het vereiste ruimtebeslag, de  kosten, wisselende studentenaantallen, en de grillen van het universitaire management.
  • Afbeelding links: kymograaf met roettrommel, inductorium en lucas-pendel voor dubbele puls stimulatie van zenuw- en spierweefsel. De kymograaf werd tot ver in de zestiger jaren gebruikt tijdens practica.







  • 1963 KALMINIUM  -  GROEI ONDER AD J. KALMIJN

    krijgsman

    WCApasserdoos

    Na de tweede wereldoorlog, in 1947, publiceerde de elektrofysioloog B.J. Krijgsman een enthousiaste verhandeling over de toepassing van de Philips elektronenstraaloscillograaf in het fysiologisch onderzoek, maar door zijn vertrek naar Zuid-Afrika in 1950 stagneerde het door Dijkgraaf gewenste zintuigonderzoek. Met het aantrekken van Peter E.P. Görner in 1959 als tijdelijk wetenschappelijk ambtenaar, en met de aanstelling van Ad J. Kalmijn in 1963 als promotie assistent, begint een periode van elektrofysiologische groei en bloei. Hoewel er een ernstig tekort was aan passende werkruimte, waren er weinig geldelijke beperkingen. Er kon apparatuur worden aangeschaft en er konden medewerkers worden aangesteld. De elektronicus A.A.C. (Cor) Schönhage en de laborant-dierverzorger-analist W.J.G. (Wim) Loos werden door Kalmijn aangetrokken voor de uitbouw van het elektrofysiologisch onderwijs, en het specifieke onderzoek naar de elektroreceptieve vermogens van waterdieren. Na Kalmijns vertrek in 1970 zouden zij met Rob C. Peters, Franklin Bretschneider, promovendi, studenten, en ondersteunende diensten deze traditie voortzetten tot in de 21ste eeuw.
  • Afbeelding links boven: Kopie van een foto uit Krijgsmans artikel, waarin hij het gebruik van de Philips electronenstraaloscillograaf propageert. Ref.: Krijgsman-BJ 1947. Physiologisch onderzoek met den electronenstraaloscillograaf. N.V. Philips, Eindhoven.
  • Afbeelding links onder: Deel van een foto uit het proefschrift van professor Ziad Qutob, met links de Tektronix 502 oscilloscoop waarop een Philips-Voigtlander oscilloscoopcamera (type FE-106) gemonteerd is, middenvoor een Philips oscilloscoop (Philips GM 3156) met daarnaast een luidspreker, en daartussen een eigenbouw voorversterker met hulpmiddelen voor het zwemblaas onderzoek. De overige op de foto afgebeelde hulpmiddelen worden hier niet verder toegelicht.  Ref.: Qutob-Z 1962. Proefschrift - Utrecht. The swimbladder of fishes as a pressure receptor (zie ook: Arch. Néerl. Zool. 15, 1-67}.








  • 1968 PHILBRICKIUM  -  VAN ELEKTRONENBUIS NAAR PHILBRICK'S OPERATIONAL AMPLIFIER


    app 1963










    philbrick

    Vanaf 1968 kreeg het elektrofysiologische onderwijs op Vergelijkende Fysiologie een nieuwe dimensie. Rondgang langs diverse gastvrije Nederlandse zusterinstituten toonde welke instrumenten in gebruik waren. Laagspanningsapparatuur op batterijen kreeg de voorkeur. Geïntegreerde schakelingen maakten zelfbouw van apparatuur haalbaar, zoals de spannings-naar-stroom omzetter voor polarisatieonafhankelijke precisie stimulatie van elektrische vissen, en een fm-modulator voor opname van gelijkspanningen. Zo konden ook in het vrije veld natuurlijke gelijkspanningsvelden in zoetwater gemeten worden. Bij dit alles was de rol van de ondersteunende diensten essentiëel. Voor het elektrofysiologisch onderwijs en elektroreceptie onderzoek moet de veelzijdige expertise van Cor Schönhage en Wim Loos genoemd worden.
  • Albeelding links boven: Apparatuur in gebruik tijdens het buizentijdperk. Op de onderste plank een Tektronix 502A oscilloscoop, rechts daarvan een Revox taperecorder voor opslag van signalen, en daarnaast weer een deel van de Hellige Helgoscript schrijver voor papierregistraties. Op de bovenste plank de Tektronix 160 serie voor kwantificeren van hartslagintervallen, en de voorversterkers van de Hellige schrijver. De experimentator is Jelle Atema (1966)
  • Afbeelding links onder: Schema van een Voltage-to-Current-Transducer uit de Philbrick gids, met gebruik van een operationele versterker en typerend voor de zelfbouwapparatuur na 1968. Ref: Philbrick/Nexus Research, a Teledyne Company 1968, Dedham Mass 02026 USA. Applications Manual for operational amplifiers for modelling, measuring, manipulating & much else (see also: PhilbrickArchive.org).






  • 1968 EN LATER - TRANSISTORTIJDPERK - APPARATUUR MET BATTERIJVOEDING - VOORBEELDEN  ZELFBOUWAPPARATUUR

    Aanvankelijk werd apparatuur gekocht en specifiek gemaakt voor (promotie-)onderzoek naar de functie van ampullaire organen in de huid van haaien en meervallen. Bij dit onderzoek werd de drie-eenheid van von Uexküll gevolgd: 1) Op welke omgevingsprikkels reageren de zintuigstructuren, 2) Welke omgevingsprikkels komen daarvoor in aanmerking, en 3) Hoe worden ze gebruikt voor overleving? Naarmate echter het onderzoek vorderde, werd de apparatuur meer en meer geschikt gemaakt voor het elektrofysiologisch afleiden van micro-ampullen. De micro-ampullen van dwergmeervallen bleken zeer geschikt voor elementair neurofysiologisch onderwijs. Doordat bij gesedeerde en beademde - maar verder volkomen intacte vissen - de informatieoverdracht van een enkele zenuwvezel van een micro-ampul kon worden geregistreerd, konden zelfs ongeoefende studenten zonder chirurgische ervaring metingen aan een enkel neuron uitvoeren. Het zintuig-zenuwcontact bleek bovendien van het glutamaterge type, en kon dus model staan voor de zenuwcontacten in de menselijke hersenen. In 2007 werd dit wetenschapsparadigma afgestoten.
  • Hieronder een representatieve selectie uit de veelheid van beschikbare apparaten en schakelingen (met dank aan Cor Schönhage), die specifiek voor het elektroreceptie-onderzoek ontwikkeld werden: een rek met opamp-modules, insteekkaarten, zelfbouwversterkers, en veldmeters. Veel van het materiaal is overgedragen aan het Universieitsmuseum te Utrecht.


  • .


    werkvoorraad









    onderdelenkastje uit het Kalminium

     snoeren









    afgeschermd netsnoer uit het Kalminium

    snoeren









    duurzame signaalsnoeren uit het Kalminium

    PAR113B










    PAR 113B voorversterker, net/batterijen
    modificaties: precisie dc, netspanningsled

    scoop










    Tektronix 212 oscilloscoop, net/batterijen


    wavetek










    Wavetek 112B functiegenerator, net/batterijen


    Uher Report
                      Stereo








    Uher stereo report 4400 net/batterijen

    pmm








    meting elektrisch veld, fortgracht Hoofddijk

    fm modulator
                      speaker








    zelfbouw versterker fm-modulator speaker

    pmm2








    meetmodule elektrisch veld, rotor
    1972, J. Comp. Physiol. 81, 345-362

    smm








    drukvaste veldmeter voor zeewater
    1982, Neth. J. Zool. 32(4), 479-494

    smm_kompas








    positie-unit veldmeter zeewater
    1982, Neth. J. Zool. 32(4), 479-494

    implantatie
                      procedure









    in situ, in vivo implantatie van elektroden
    1972, J. Comp. Physiol. 79, 29-38

    R.J.A.Buwalda:
                      3 zenuwimplantaties









    Rob Buwalda's meesterstuk: 3 implants
    1972, J. Comp. Physiol. 79, 29-38

    elektro-oriëntatie training









    elektro-orientatieproef met dwergmeerval
    1974, J. Comp. Physiol. 92, 273-280

    single
                      unit afleiding









    in vivo, in situ single unit zenuwafleiding
    J. Biol. Education 22(1), 61-66

    huub galle's
                      mikro-elekrode









    Huub Gallé's wolfraam mikro-elektrode
    J. Biol. Education 22(1), 61-66

    tepram









    voorversterker voor single unit afleiding
    J. Biol. Education 22(1), 61-66

    rek voor
                      opamp-modules









    rek met voeding en opamp-modules

     opamp-modules









    opamp-modules, voorraad

    vcc3









    opamp-module met insteekkaartje

    voorversterker 1e
                      trap










    universele voorversterker, 1e trap, buffer

    voorversterker 2e
                      trap










    universele voorversterker, 2e trap, filters

    set
                      insteekkaartjes










    diverse insteekkaartjes voor opamp-modules

    kladschema -
                      multiplier







    kladschema van multiplier voor insteekkaartje

     kladschema - schmittrigger







    kladschema van Schmittrigger voor insteekkaartje

     kladschema
                      - fotoversterker







    kladschema van fotosensor voor insteekkaartje

    insteekkaartje -
                      versterker







    insteekkaartje - versterker

     insteekkaartje - schmitttrigger








    insteekkaartje - drempelschakeling
     insteekkaartje - stroombron









    insteekkaartje - stroombron

     LED met
                      glasvezel










    LED met lichtgeleider

     practicumvoorraad









    voorversterkers voor practicuminrichting

     insteekkaartje - frekwentiemodulator









    insteekkaartje - frekwentiemodulator

    dummy RC-belasting










    dummy RC-belasting
    stroombron










    stroombron voor elektrosensitieve vis
      veldwerkset










    versterker, filter, fm-modulator voor veldwerk

    Wim
                      in arinoir









    1986: Wim J.G. Loos bereidt practicum voor
    in de 'snaargalvanometerkamer' van het
    oude lab, Jan van Galenstraat - Utrecht
    Klaus









    1989: temperatuuronderzoek elektrosensoren
    Dr. Klaus Schaefer
    Eur. J. Physiol. 417(1), 100-111

      Martin









    2006: spikepatronen van elektroreceptoren
    Dr. M.J.M.Lankheet
    PLoS One, 7(3). ISSN 1932-6203

    omslag
                      schemaboekje





















    omslag boekje bedradingsschema's
    bedradingsschema
                      plug in module





















    bedradingsschema van opamp-modules
    vcc schema





















    bedradingsschema stroombron